ЭЛИТ СУДЛАЛ

« Элит » хэмээх ойлголт шинжлэх ухааны хэрэглээнд нэвтэрсэн үе нь харьцангуй саяхных билээ. Уг ойлголт латин хэлний eligere – сонгох гэх үгнээс гаралтай бөгөөд орчин цагийн хэлэнд Италийн социологич, элит судлалын нэртэй онолч В. Парэтогийн нөлөөгөөр хэрэглээнд идэвхтэй ашиглагдах болсон. Дээрхээс гадна, франц хэлний elite – сайн, шалгарсан, шилэгдмэл гэх үгнээс  гаралтай ч гэж үзэх нь бий. Үг зүйн хувьд « элит » гэх үгийг XVII зууны үеэс Европ дахинаа худалдаачид голчлон хэрэглэх болсон бөгөөд их төлөв чанар сайтай бараа, таваарыг нэрлэдэг байжээ. Гэвч үгийн хэрэглээ өргөжин XVIII зууны дунд үеэс эхлэн цэрэг дайчид, язгууртнуудтай холбоотойгоор « шилэгдмэл хүмүүс » гэх утгаар ашиглах болжээ. XIX зууны үеэс газар тариаланд, тодруулбал ургамал, амьтан, тэдгээрийн шилмэл үйлдэр, угсаатай холбоотойгоор хэрэглэх болсон.   Нийгэм-улс төрийн мэдлэгт харьцангуй сүүл үеэс ашиглагдах болсон. 1823 онд гарсан Английн Оксфордын нэвтэрхий толь бичигт нийгмийн дээд давхаргын төлөөлөгчди...

1. Цадиг намтар XX зууны Америкийн хайв эрдэмтэн, улс төр судлаач, социологич, элит судлалыг хөгжүүлэгчдийн нэг нь Колумбын Их Сургуулийн профессор Чарльз Райт Миллс ( Англи хэлнээ : Charles Wright Mills; 1916-1962 он) билээ.  Чарльз Райт Миллс 1916 оны наймдугаар сарын 28 нд Техас муж улсын Уэйко хотод даатгалын ажилтан Чарльз Гровэр Миллс (Charles Grover Mills), Фрэнсис Райт Миллс (Frances Wright Mills) нарын гэрт мэндэлжээ. Тэрээр төрөлх нутагтаа 23 нас хүртлээ амьдарчээ. 1934 онд Далласын Техникийн Сургуулийг дүүргэж 1935 онд Техасын Их Сургуульд элсэн орж улмаар 1939 онд социологийн ухаанаар төгссөн байна. Их сургуулиа төгсөх үедээ Миллс « American Sociological Review », « American Journal of Sociology » гэх эрдэм шинжилгээний нэр хүнд бүхий хоёр цувралд өгүүллээ нийтлүүлсэн байна.  Техаст Миллс социологийн чиглэлээр магистрантурт суралцаж байсан Дороти Хэлэн Смит (Dorothy Helen Smith) гэгчтэй танилцаж улмаар эхнэр, нөхөр болцгоожээ. Эмэгтэйчүүдийн Оклахома Колл...

Вилхэлм Робэрто Эдуард Михельс (1876—1936 он)— нь Германы улс төр судлаач, социологич нэгэн . Г. Моска, В. Парэто нарын зэрэгцээгээр улс төрийн намын социологи болон элит судлалыг үндэслэгчдийн нэгд зүй ёсоор тооцогддог . Михельсийн түрүү үеийн улс төрийн бүтээлүүдэд синдикалист шинж агуулагдсан байдгаараа ихээхэн онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл, иргэдийн шууд оролцоо хэрэгжиж буй тохиолдолд ардчилал жинхэнэ утгаараа хөгжих бөгөөд төлөөллийн ардчилал өөртөө олигархи хандлагыг ямар нэгэн хэмжээгээр бий болгож байдаг гэж үзсэн. 1911 онд гаргасан « Ардчиллын нөхцөл дэх улс төрийн намуудын социологи » нэрт бүтээлдээ аливаа нийгмийн бүтцийн зүй ёсны бөгөөд гарцаагүй үр дагавар нь олигархи мөн гэсэн дүгнэлт хийжээ. «Олигархи хандлагын төмөр хууль, зүй тогтол»-ыг нээн илэрүүлсэн нь Михельсийг алдар хүндийг оргилд хүргэсэн юм. Тогтвортой оршин тогтнохын тулд ардчилал зохион байгуулалтын хэлбэрт орох шаардлагатай бөгөөд зохион байгуулалтад орсон ардчилал өөрийн гол шинжээ алдаж, удирдагчаа хян...

ВИЛФРЭДО ПАРЭТО Италийн улс төр судлаач Вилфрэдо Парэто дэлхий дахины улс төрийн шинжлэх ухааны хөгжилд үнэлж баршгүй томоохон хувь нэмэр оруулсан нэгэн юм. Тэрээр орчин үеийн элит судлал, манлайлал судлалын үндсийг тавигчдын нэгд зүй ёсоор тооцогддог бөгөөд улс төрийн социологийн ухаанаар мэргэшсэн нэрт эрдэмтэн болно.  Ташрамд дурдахад, монгол хэлнээ Парэтогийн улс төрийн сургаал, номлолыг хоёрдогч эх сурвалжаас тоймлон хураангуйлсан бүтээл олноор хэвлэгдэн гарч байгаа нь нэн сайшаалтай. Ялангуяа, энд МУИС-ийн багш, док, дэд проф. Галсанпилжээгийн Цэнд-Аюуш авгайн хоёр дэвтэр « Өрнийн улс төрийн сэтгэлгээний түүхэн тойм » зохиолыг онцлох байна (Цэнд-Аюуш, XIX-XX зууны улс төрийн сэтгэлгээний хөгжлийн түүхэн тойм: Тэргүүн дэвтэр, 2015; Цэнд-Аюуш, Өрнийн улс төрийн сэтгэлгээний түүхэн тойм: Дэд тэргүүн дэвтэр, 2016, хуудсд. 157-170).  Вилфрэдо Фэдэрико Дамасо Парэто 1848 оны долдугаар сарын 15 нд хувьсгалт хөдөлгөөний төв болж асан Парис хотноо Генуягийн язгуурт...

Вилфрэдо Парэто 1848 оны долдугаар сарын 15 нд Париж хотноо үзэл бодлын эрхээр цагаачилсан Генуя хотын маркизийн гэр бүлд мэндэлсэн.  Харин эх нь Франц эмэгтэй байсан бөгөөд Парэто багаасаа итали болон франц хэлийг гаргууд сайн сурчээ. Хэдийгээр хоёр улсын хэл, соёлыг гадарлах болсон ч бүхий л амьдралынхаа туршид Парэто өөрийгөө итали хүн гэж үзсээр ирсэн байдаг. 1858 онд гэр бүлээрээ Итали улсад эргэн иржээ. Энд тэрээр техникийн болон хүмүүнлэгийн боловсрол эзэмшсэн байна. Ялангуяа математикийн ухааныг судлахад ихээхэн анхаарч байжээ. Турин хотноо политехникийн их сургуулийг дүүргээд “Хатуу биет дэх тэнцвэржилтийн суурь зарчмууд” сэдвээр докторын зэрэг горилсон байна. Хэдийгээр ямар сэдвээр хамгаалсан нь бичвэрт төдийлөн чухал биш ч тэнцвэржилтийн асуудал түүний нийгэм-эдийн засгийн онолд томоохон байр суурь эзэлдэгийг харуулж байна. Олон жилийн туршид төмөр замын болон металлургийн үйлдвэрт ажилласан. 90-ээд оноос улс төрд хөл тавьсан ч төдийлөн амжилт гаргаж чадаагүй бил...

Вилхэлм Робэрто Эдуард Михельс ( Willhelm Roberto  Eduard Michels, 1876 оны нэгдүгээр сарын 9, Көльн хотноо – 1936 оны тавдугаар сарын 3, Ром хотноо) – нь Италийн социологич, Европын улс төрийн социологийн сонгодог үеийн төлөөлөгч, улс төр судлаач, нам судлалын нэртэй онолч нэгэн. Цадаг намтар Франц гаралтай чинээлэг герман худалдаачны гэр бүлд  Көльн хотноо  мэндэлсэн. Герман (Мюнхэн, Лэйпциг, Халл), Англи, Франц (Сорбонн), Италийн их сургуулиудад суралцсан. Оюутан ахуй үедээ социал-демократ болон синдикалист үзэл санаанд татагдаж, 1907 он хүртэл Германы Социал-Демократ Намын гишүүн байсан боловч Макс Веберийн нөлөөгөөр шинжлэх ухааны ажилд бие сэтгэлээ зориулах болсон. 1907 онд Италид суурьшиж, Турины Их Сургуульд багшилсан. Энд байхдаа тэрээр Италийн цольд эрдэмтэн Гаэтано Москатай танилцаж, түүний нөлөөгөөр элитийн онолын үндсийг судалсан. Москагийн “улс төрийн ангийн” онолыг шимтэн сонирхож, улмаар XX зууны 20-оод оны үеэс Бэнито Муссолинигийн фашист дэглэмий...